क्यानडाद्वारा फाइभ-जी नेटवर्कमा हुवावे र जेडटीईलाई प्रतिबन्ध, सुरक्षा जोखिमको आरोप

काठमाडौं। क्यानडाले चीनका दुई ठूला टेलिकम उपकरण निर्माताहरूलाई आफ्नो फाइभ-जी फोन नेटवर्कमा काम गर्न प्रतिबन्ध लगाएको छ। सुरक्षामा 'थ्रेट' आएको भन्दै बन्देज गरेको हो। यद्यपि क्यानडा सरकारको आरोपको प्राविधिकरूपमा पुष्टि भने भइसकेको छैन। 

क्यानडाका उद्योग मन्त्रीले गत बिहीबार नै यस्तो घोषणा गरेपछि चिनियाँ कम्पनीहरु हुवावे र जेडटीइले प्रतिवाद गरेका छन्। अमेरिकाले लामो समयदेखि चिनियाँ कम्पनीलाई गर्दै आएको व्यवहारकै शृंखलाका रुपमा चिनियाँ कूटनीतिज्ञले क्यानडाको कदमलाई लिएको सञ्चारमाध्यमहरुले जनाएका छन्। 

आफ्नो फाइभ-जी नेटवर्कबाट प्रतिबन्ध लगाउने यो कदमले क्यानाडाको मोबाइल इन्टरनेट सेवाहरूमा सुधार ल्याउने र क्यानाडियनहरूको सुरक्षा र सुरक्षाको रक्षा गर्ने उद्योग मन्त्री फ्रयान्को फिलिप स्याम्पेनले बताएका छन्। हुवावेले भने क्यानडा सरकारको यो निर्णयबाट निराश भएको जनाएको छ। 

'यो दुर्भाग्यपूर्ण राजनीतिक निर्णय हो, जसको साइबर सुरक्षा वा प्रश्नमा रहेका कुनै पनि प्रविधिसँग कुनै सम्बन्ध छैन,' हुवावेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ। बेलायत, अमेरिका, अष्ट्रेलिया र न्यूजील्याण्ड लगायत धेरै राष्ट्रहरूले पहिले नै चिनियाँ फर्महरूमा प्रतिबन्ध लगाइसकेका छन्।
क्यानडासँगै चार देशले 'फाइभ आइज' नामक इन्टेलिजेन्ट आदान प्रदान गर्ने व्यवस्था बनाएका छन्। यो शीतयुद्धको समयमा सोभियत संघको निगरानी र वर्गीकृत जानकारी साझा गर्ने संयन्त्रको रूपमा विकसित भएको थियो।

क्यानाडाको यो घोषणा पहिले नै व्यापक रूपमा अपेक्षा गरिएको थियो, किनकि यसका सहयोगीहरूले पहिले नै हुवावे र जेडटीईलाई आफ्नै उच्च-गति नेटवर्कहरूबाट प्रतिबन्ध लगाएका थिए।

क्यानडाको राजधानी ओटावामा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै उद्योग मन्त्री स्याम्पेनले हाम्रा सुरक्षा एजेन्सीहरूले पूर्ण समीक्षा र हाम्रा निकटतम सहयोगीहरूसँग परामर्श गरेपछि यो निर्णय आएको बताएका छन्। 'मलाई धेरै स्पष्ट हुन दिनुहोस्: हामी सधैं क्यानाडेलीहरूको सुरक्षा र सुरक्षाको रक्षा गर्नेछौं र हाम्रो दूरसञ्चार पूर्वाधारको सुरक्षा गर्न आवश्यक कुनै पनि कार्यहरू गर्नेछौं,' उनले भने, 'फाइभ जी संसारमा एक समयमा जहाँ हामी हाम्रो दैनिक जीवनमा आ-आफ्नो नेटवर्कमा धेरै निर्भर छौं, यो सही निर्णय हो।'

ओटावामा रहेको चिनियाँ दूतावासका प्रवक्ताले समाचार एजेन्सीलाई बेइजिङले क्यानडाले उठाएको सुरक्षा चिन्तालाई 'राजनीतिक हेरफेरको बहाना' भनेर हेरेको बताए। चीनका प्रवक्ताले क्यानडाले चिनियाँ कम्पनीहरूलाई दबाउन अमेरिकासँग मिलेर काम गरेको आरोप पनि लगाए।
हुवावे क्यानडाले भने उपकरणहरू सरकार र सुरक्षा एजेन्सीहरूद्वारा जाँच गरिए पनि सुरक्षामा खलल पुग्ने त्यस्ता कुनै पनि घटना नभएको जनाएको छ। 'हुवावेको उपकरण र सेवाहरू प्रतिबन्धले क्यानाडामा ठूलो आर्थिक नोक्सान निम्त्याउनेछ र क्यानाडाली उपभोक्ताहरूको लागि सञ्चारको लागत बढाउनेछ,' हुवावेको एक विज्ञप्तिमा भनिएको छ।

'दुर्भाग्यवश यो निर्णय व्यवसायको रूपमा हाम्रो नियन्त्रण बाहिर छ। यद्यपि, हामी हाम्रा ग्राहकहरू, साझेदारहरू र हामी आफैंको वैध अधिकार र हितहरूको रक्षा गर्न हाम्रो क्षमतामा सबै गर्नेछौं,' हुवावेले एक विज्ञप्तिमा भनेको छ।

यसैबीच, जेडटीईले क्यानाडा सरकारको घोषणाको आधारलाई अस्वीकार गरेको छ। 'यो अत्यधिक अनुमानात्मक भएको बताएको छ। हामीले सधैं अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड र उत्कृष्ट अभ्यासहरूको पालना गरेका छौं,' फर्मले भनेको छ, 'जेडटीईले उत्पादनहरूको सुरक्षा प्रमाणित गर्न नियामकहरू र सरोकारवालाहरूलाई सक्षम बनाउन हाम्रो साइबर सुरक्षा प्रयोगशालाहरू खोल्दै छौं,' 

के हो फाइभ जी नेटवर्क?
फाइभ जी नेटवर्क भनेको पाँचौ जेनेरेसन मोबाइल इन्टरनेट नेटवर्कहरूमा अर्को अपग्रेड हो। यसले धेरै छिटो डेटा डाउनलोड र अपलोड गति प्रदान गर्दै आएको छ। यसले थप उपकरणहरूलाई एकैसाथ इन्टरनेट पहुँच गर्न अनुमति दिन्छ।

भिडियो र संगीत स्ट्रिमिङको लोकप्रियता बढ्दै जाँदा डाटाको प्रयोग बढ्दै गएपछि यो प्रविधि आएको हो। यसले सरकार र मोबाइल फोन नेटवर्क अपरेटरहरूलाई उनीहरूको दूरसञ्चार पूर्वाधार सुधार गर्न दबाब दिइरहेको छ।

क्यानाडा सरकारको यो निर्णयको अर्थ हो कि देशका दूरसंचार फर्महरूले अब हुवावे र जेडटीईद्वारा निर्मित उपकरणहरू प्रयोग गर्न अनुमति दिइने छैन। चिनियाँ निर्माताहरूले बनाएका उपकरणहरू स्थापना गरिसकेका कम्पनीहरूले अब यसलाई हटाउनु पर्ने उद्योग मन्त्री च्याम्पेनले बताएका छन्।

क्यानाडाले सेप्टेम्बर २०१८ मा हुवावेको उपकरणहरूको समीक्षा पहिलो पटक घोषणा गरेको थियो। चीनका केही ठूला टेक्नोलोजी र टेलिकम कम्पनीहरूलाई हालैका वर्षहरूमा अमेरिका र अन्य पश्चिमी राष्ट्रहरूका सरकारहरूले राष्ट्रिय सुरक्षा चिन्तालाई लिएर निशाना बनाएका छन्।

नोभेम्बरमा अमेरिकी राष्ट्रपति जो बिडेनले कानूनमा हस्ताक्षर गरे जसले सुरक्षा खतराको रूपमा लिइएका कम्पनीहरूलाई देशमा नयाँ टेलिकम उपकरण इजाजतपत्र प्राप्त गर्नबाट रोक्छ। यसको मतलब हुवावे, जेडटीई र अन्य तीन चिनियाँ कम्पनीहरूका उपकरणहरू अमेरिकी टेलिकम नेटवर्कहरूमा प्रयोग गर्न प्रतिबन्धित छन्। (एजेन्सी)