काठमाडौं। बजार घटेको छ। यस्तोमा आइपीओ ल्याउने कम्पनी पनि पातलिनुको कारणलाई लगानीकर्ताबीच कम्पनी आफैं पछि सरेका हुन् वा नियामक निकायले स्वीकृति दिन ढिला गरेको भन्ने उत्सुकता छ।

झट्ट हेर्दा घटेको बजारलाई देखेर कम्पनीहरु आफैं ढिला गरेको जस्तो देखिए पनि आइपीओ जारी गर्न कम्पनीहरुलाई स्वीकृति दिने प्रक्रियामा नेपाल धितोपत्र बोर्ड सुस्त भएको पाइएको छ। आइपीओ जारी गर्न मापदण्ड पुग्ने कम्पनीका तुलनामा निकै थोरैलाई स्वीकृति दिइरहेको छ।

करिब दर्जनभन्दा बढी कम्पनीले विभिन्न समयमा अन्तिम स्वीकृतिका लागि निवेदन दिएका छन्। जसको कुल बजार पुँजीकरण नै ११ अर्बमाथि छ। बोर्डको तथ्यांकअनुसार पाइपलाइनमा २०७७ असारदेखि निवेदन दिएका केही कम्पनीले अझै स्वीकृति पाएका छैनन्।

एकातिर बोर्डमा निवेदन थपिएको थपिएकै छ भने अर्कातिर स्वीकृति पाउने कम्पनीको संख्या निकै कम छ। विभिन्न समयमा ३० कम्पनी बोर्डको पाइपलाइनमा थपिदा चालु आर्थिक वर्षको करिब साढे ४ महिनामा जम्मा ११ कम्पनीले प्राथमिक निष्कासनका लागि बोर्डबाट अन्तिम स्वीकृति पाएका छन्।

केही समय बोर्ड नेतृत्वविहीन हुँदा स्वीकृति प्रक्रियामा असर परेको थियो। हाल नेतृत्व हुँदा पनि बोर्ड पुनः सुस्त देखिएको छ। २०७८ भदौमा बोर्डका अध्यक्ष भीष्मराज ढुंगाना सर्वोत्तम सिमेन्टको सेयर खरिद प्रकरणमा जोडिएसँगै बर्खास्त भएका थिए। त्यसको केही समय बोर्ड नेतृत्वविहीन हुँदा आइपीओ निष्कासनको स्वीकृतिको पर्खाइमा धेरै कम्पनी अलपत्र थिए। गत फागुनमा सरकारले बोर्ड अध्यक्षमा रमेशकुमार हमाललाइ नियुक्त गरेसँगै आइपीओ स्वीकृति दिने कामले पनि तीव्रता पाएको थियो।

बोर्डको अध्यक्षमा हमाल आएपछि गत असार मसान्तसम्म पाइपलाइनमा रहेका २५ कम्पनीलाई ५ अर्ब रुपैयाँमाथि बराबरको आइपीओ जारीका लागि बोर्डले अन्तिम स्वीकृति दिएको थियो। अध्यक्ष नहुँदा बोर्डले धितोपत्र निष्कासनका कामलाई अघि सारेको थिएन।

अहिले बोर्डको कामको गति सुस्त भएको तथ्यांकले पनि प्रष्ट पार्छ। कम्पनीको निवेदन पुगेका छन्, स्वीकृतिको प्रक्रिया ढिला छ।

बोर्डका प्रवक्ता रुपेश केसी भने प्राथमिक निष्कासन सम्बन्धी काममा ढिलासुस्ती गरेको अस्वीकार गर्छन। 'बोर्डले आइपीओलाई स्वीकृति दिने कामलाई प्राथमिकतामै राखेर गरिरहेको छ। ढिलासुस्ती छैन,' उनले भने, 'अहिले आइपीओका लागि आएका ११ कम्पनीको प्रारम्भिक अध्ययन हुँदैछ। ८ वटा कम्पनीलाई कमेन्ट पठाएका छौं भने हामीले पठाएको कमेन्टको प्रतिक्रिया दिएका ११ कम्पनीको अध्ययन गर्दैछौं।'

साउनयता काम गराइमा ढिला देखिएको बोर्डले यही मंसिर ८ गते भने एकैदिन एसियन हाइड्रोपावरसहित पाँच कम्पनीलाई आइपीओ जारीको स्वीकृति दिएको थियो।

पाइपलाइनमा ५० रुपैयाँदेखि बुक बिल्डिङसम्मका आइपीओ

धितोपत्र बोर्डको स्वीकृति पाउन पाइपलाइनमा रहेका कम्पनीहरुको प्राथमिक बजारको मूल्य एउटै छैन। कुनै कम्पनीले प्राथमिक सेयर प्रति कित्ता ५० रुपैयाँमा निष्कासन गर्दैछन् भने कुनैले १०० रुपैयाँमा। तर केही कम्पनीहरुले प्रिमियम र बुक बिल्डिङमार्फत पनि सेयर जारी गर्दै छन्।

बोर्डका अनुसार पाइपलाइनमा रहेका कम्पनीहरुमध्य हाथवे इन्भेष्टमेन्ट नेपालले प्रतिकित्ता ५० रुपैयाँका दरले १४ करोड ६२ लाख ५० हजार बराबरको २९ लाख २५ हजार कित्ता आइपीओ जारी गर्ने भएको हो।

यस्तै रिलायबल लाइफ इन्स्योरेन्स लिमिटेडले ११२ रुपैयाँ प्रिमियमसहित ६० लाख कित्ता आइपीओ जारी गर्ने भएको छ। तसर्थ प्राथमिक बजारमा यस कम्पनीको एक कित्ता सेयरको मूल्य २१२ रुपैयाँ हुने छ। यस्तै घोराही सिमेन्टले पनि प्रिमियममा आइपीओ जारी गर्दै छ।

यस्तै पाइपलाइनमा रहेका दुई कम्पनीले भने नेपालमा पहिलोपटक बुक बिल्डिङ प्रक्रियाबाट आइपीओ जारी गर्दैछन्। यो प्रक्रियाबाट आइपीओ जारी गर्ने तयारीमा रहेका कम्पनी सर्वोत्तम सिमेन्ट लिमिटेड र रिलायन्स स्पीनिङ मिल्स हुन्।

डिस मिडियाले स्वीकृति किन पाएन ?

प्राथमिक निष्कासनकै क्रममा करिब २ वर्ष अघिदेखि बसेको डिस मिडिया नेटवर्कले अझै बोर्डबाट स्वीकृति पाएको छैन।

उक्त कम्पनीलाई बोर्डले २ वर्षअघि नै 'रिभ्यु एण्ड कमेन्ट' सेक्सनमा राखेको हो। तर कमेन्ट पठाएको लामो समयदेखि कम्पनीले कुनै पनि प्रकारको प्रतिक्रिया नदिएको बोर्डले जनाएको छ।

उक्त कम्पनीको धितोपत्र बिक्री प्रबन्धक ग्लोबल आइएमइ क्यापिटलका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत पारसमणी ढकाल भन्छन्,'यो कम्पनीले बजार घटेकाले बाँकी प्रोसेस अघि नसारेको होइन। बीचमा प्रिमियममा आउने कि बुक बिल्डिङमा आउने भन्ने कुरा थियो। अब चाहिँ फेस भ्यालुमै आउने भन्ने छ, प्रोसेस हुँदैछ।'

प्राथमिकदेखि दोस्रो बजारसम्म हाइड्रोपावरको लहर

सेयर बजारमा पछिल्लो समय सर्वाधिक देखापरेका कम्पनी हाइड्रोपावरका हुन्। हाल दोस्रो बजारमा सूचीकृत भइ कारोबार भइरहेका कम्पनीहरुको संख्या ५ दर्जन छन्।

प्राथमिक बजारमा पनि हाइड्रोपावर कम्पनीको उदय हुने क्रम रोकिएको छैन्। हाल धितोपत्र बोर्डसँग आइपीओ ल्याउन अन्तिम स्वीकृति पर्खेर बसेका ३० कम्पनीहरुमध्ये १६ वटा हाइड्रोपावर छन्। त्यस्तै नेप्सेको तथ्यांक अनुसार ६० वटा हाइड्रोपावर सूचीकृत भएर दोस्रो बजारमा सेयर कारोबार भइरहेको छ।

यो लहर हेर्दा हाइड्रोपावर क्षेत्रका कम्पनीले आयोजना निर्माणका लागि आवश्यक पर्ने लगानी उठाउने मुख्य ठाउँ नै सेयर बजार भएको देखिएको छ।

बजारमा देखिएका हाइड्रोपावर कम्पनीहरुका सेयरमा धेरैको उतारचढाव छ। केही समय राम्रो मूल्य पाए पनि वित्तीय विवरण सार्वजनिक हुँदा नोक्सानी देखिए खस्कन्छ। सेयर बजारमा आएको वर्षौसम्म लगानीकर्तालाई प्रतिफल दिने क्षमता नबनाउँदा धेरै हाइड्रोपावर कम्पनीका सेयर लिएर लगानीकर्ता अन्योलमा भेटिन्छन्।